Το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ιδρύθηκε το 1989 και για 15 χρόνια ήταν το μοναδικό Τμήμα στην Ελλάδα που προσέφερε πανεπιστημιακό πτυχίο στον Χωροταξικό Σχεδιασμό και Ανάπτυξη. Όλοι οι απόφοιτοι του Τμήματος είναι μηχανικοί, οι οποίοι μπορούν να εγγραφούν στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ). Το Τμήμα προσφέρει πενταετές προπτυχιακό πρόγραμμα καθώς και αρκετά μεταπτυχιακά προγράμματα, τα οποία μπορούν να ολοκληρωθούν είτε σε τρία εξάμηνα πλήρους φοίτησης είτε σε πέντε εξάμηνα μερικής φοίτησης. Τέσσερα από τα έξι μεταπτυχιακά προγράμματα που παρέχει σήμερα το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης οργανώνονται σε συνεργασία με άλλα Τμήματα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Τέλος, το Τμήμα είναι ιδιαίτερα ενεργό στον τομέα της έρευνας, όπως φαίνεται από την ποικιλία των πεδίων διδακτορικών σπουδών που προσφέρει.

Το αντικείμενο του Αστικού και Περιφερειακού Σχεδιασμού και Ανάπτυξης αφορά τον σχεδιασμό, τη ρύθμιση και τον προγραμματισμό του χώρου, ενόψει της ανάγκης για ισορροπημένη και βιώσιμη ανάπτυξή του. Προκειμένου να επιτευχθεί μια βαθιά κατανόηση της σχέσης μεταξύ κοινωνίας και περιβάλλοντος, το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει μια ευρεία γκάμα πεδίων που προσεγγίζονται ως έχοντα μια ξεχωριστή χωρική διάσταση, που κυμαίνεται από την κλίμακα μιας γειτονιάς έως αυτήν μιας ή και περισσότερων χωρών. Έτσι, το Τμήμα προσεγγίζει τις πολιτικές, περιβαλλοντικές, οικονομικές, πολιτιστικές και κοινωνικές πτυχές μιας γεωγραφικής οντότητας, καθώς και τις φυσικές πτυχές που εμπλέκονται, όπως η ποιότητα του αέρα, η ύδρευση και οι υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των κτιρίων, των δρόμων και των εγκαταστάσεων. Τα μαθήματα εστιάζουν σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που αφορούν κυρίως τη δομή και την απεικόνιση του χώρου ενόψει των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και αναπτυξιακών αναγκών και διαδικασιών.

Το πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να προάγει την βαθύτερη κατανόηση της ανάλυσης, του σχεδιασμού και της λήψης αποφάσεων σχετικά με τα προβλήματα των χωρικών ζητημάτων από την οπτική γωνία ενός μηχανικού. Για το λόγο αυτό, παρέχει το ισχυρό απαιτούμενο μηχανικό υπόβαθρο. Οι φοιτητές εκπαιδεύονται στον Πολεοδομικό Σχεδιασμό, την Οικονομία, την Ανάπτυξη, το Περιβάλλον, τη Διοίκηση, την Ανάλυση Προβλημάτων και την Επίλυση Προβλημάτων χρησιμοποιώντας εξειδικευμένα εργαλεία και τεχνικές. Επιπλέον, το Τμήμα έχει την ικανότητα να δημιουργεί το απαραίτητο μείγμα κοινωνικών και θετικών κλάδων μέσω σύγχρονων μεθόδων διδασκαλίας.

Το διδακτικό προσωπικό του Τμήματος ειδικεύεται σε μια ποικιλία πεδίων, όπως ο Πολεοδομικός και Περιφερειακός Σχεδιασμός, η Οικονομία και η Περιφερειακή Επιστήμη, η Αρχιτεκτονική, η Γεωγραφία, τα Μαθηματικά, η Επιστήμη των Υπολογιστών, η Μηχανική Επεξεργασίας Εικόνας, η Τηλεπισκόπηση και οι Κοινωνικές Επιστήμες. Πολλά μέλη του Τμήματος έχουν υπηρετήσει, και μερικά από αυτά υπηρετούν σήμερα σε κορυφαίες θέσεις της δημόσιας διοίκησης και έχουν λάβει διακρίσεις για την έρευνα, τις δημοσιεύσεις και τη συμβολή τους στα επιστημονικά τους πεδία.

Το Τμήμα Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης διατηρεί στενές σχέσεις με τις τοπικές αρχές όχι μόνο της Περιφέρειας Θεσσαλίας, αλλά και άλλων περιοχών στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παρόμοιες σχέσεις έχουν επίσης δημιουργηθεί με διάφορους άλλους τοπικούς φορείς (ανάπτυξης, έρευνας κ.λπ.). Οι συνεργασίες μεταξύ των ιδρυμάτων και του Τμήματος αποτελούν σημαντικό παράγοντα για την θετική ενσωμάτωση του Πανεπιστημίου στην τοπική κοινωνία και, ταυτόχρονα, προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες απασχόλησης για τους φοιτητές του Τμήματος. Η ευρωπαϊκή και διεθνής διάσταση του Τμήματος ενισχύεται επίσης από τον σχετικά μεγάλο αριθμό προσκεκλημένων ομιλητών στο πλαίσιο των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών. Το Τμήμα έχει επίσης υλοποιήσει και υλοποιεί μια σειρά από ερευνητικά προγράμματα ευρωπαϊκού ή διεθνούς εμβέλειας που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ ή άλλους εξωτερικούς φορείς.